Μοντερνισμός και Μεταμοντερνισμός στην οικονομία…

Μοντερνισμός και Μεταμοντερνισμός στην οικονομία…

Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεατι σε εργασίες των Shultz (1997) και Brown (1997). Ο αναγνώστης μπορεί να το δει συγκριτικά με τις δυο προηγούμενες αναρτήσεις στο blog

Μοντερνισμός: η ανθρώπινη κοινωνική εμπειρία έχει θεμελιώδης «πραγματικές» βάσεις.

Μεταμοντερνισμός: Η κοινωνική εμπειρία είναι μια συνεργασία μύθων, η οποία παράγει «καθεστώτα» αλήθειας. Ιδέες – αξίες όπως το άτομο, η ελευθερία, ο εαυτός, η δομή κτλ, θεωρούνται ως εφήμερες και αυθαίρετες αντί σταθερές και ουσιώδεις.

Η μεταμοντέρνα κατανάλωση και το μεταμοντέρνο Μarketing χαρακτηρίζονται από ελικοειδή κατάσταση όπου επιχειρήσεις παράγουν συμβολικές προσφορές (προϊόντα) που αντιπροσωπεύονται από «γεμάτα» νόημα προϊόντα , τα οποία κυνηγούν καταναλωτές οι οποίοι με τη σειρά τους επιδιώκουν καταστάσεις που παράγουν εμπειρίες.

Οι μεταμοντέρνοι καταναλωτές δεν ψάχνουν για κεντρικούς, ενοποιημένους χαρακτήρες αλλά ,αντίθετα, επιδιώκουν να νοιώθουν καλά μόνοι τους σε διαφορετικές στιγμές με το να αποκτούν εικόνες του εαυτού τους. Οι εικόνες αυτές τους κάνουν “marketable”, αρεστούς και επιθυμητούς σε κάθε κατάσταση ή στιγμή.

Έτσι ξεκινήσαμε από τον μοντέρνο homo Sapiens (σοφός άνθρωπος), ο οποίος εξελίχθηκε σε homo Economicus (ο οικονομούν άνθρωπος - ένα δημιούργημα που ορίζεται απ’ την κατανομή χρόνου, πόρων, κόστους και οφέλους) .

Το μεταμοντέρνο άτομο εξελίσσεται σε homo Consumericus (ο καταναλωτικός άνθρωπος), ένα δημιούργημα που ορίζεται από την κατανάλωση που πηγάζει από αυτήν.

Από τη δημιουργία και τις ιδιότητες του homo Consumericus προκύπτει κατακερματισμός του εαυτού του. Στη μεταμοντέρνα κουλτούρα ο εαυτός δεν είναι συστηματικός, αυθεντικός ή κεντραρισμένος. Έχει τη δυνατότητα να αλλάζει εικόνες και να παριστάνει «διαφορετικούς εαυτούς» με το να αλλάζει προϊόντα τα οποία αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εικόνες.

Βιβλιογραφική Πηγή

Γ. Σιώμκος, 2004, Στρατηγικό Marketing”, εκδόσεις Σταμούλη

Ο «ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ» ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

Εφημερίδα ΠΡΙΝ, 30-12-2007, φύλλο 859

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΙΤΙΔΗ

Ο «ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ» ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

Mεταβάλλει το πεδίο της κοινωνικής επιστήμης η εισβολή των νεοκλασικών

Το άτομο δεν είναι υποχρεωμένο να επιλέγει ανάμεσα στις διαθέσιμες ταυτότητες, όπως διατείνονται τα νεοκλασικά οικονομικά, αποκλείοντας έτσι τη δυνατότητα της αλλαγής και της υπέρβασης της κληροδοτημένης κατάστασης, υποστηρίζει ο Μπεν Φάιν.

Eνα από τα κύρια ακαδημαϊκά ενδιαφέροντα του Μπεν Φάιν είναι ο «ιμπεριαλισμός των οικονομικών» και οι πτυχές του. Με τον όρο αυτό υποδηλώνεται η «επιθετική εισβολή» της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας σε άλλους επιστημονικούς τομείς πέρα από την παραδοσιακή μελέτη των αγορών, η οποία προκαλεί σημαντικές μεταβολές σε ολόκληρο το πεδίο των κοινωνικών επιστημών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του νέου θεωρητικού ιμπεριαλισμού είναι η χρήση των οικονομικών για τη μελέτη της ταυτότητας. Αυτό ήταν το αντικείμενο της ομιλίας του Φάιν στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στις 26 Απριλίου, η οποία είχε τίτλο «τα οικονομικά της ταυτότητας και η ταυτότητα των οικονομικών». Τα επιχειρήματα του Φάιν παρουσιάστηκαν μέσα από την κριτική του έργου δύο νεοκλασικών οικονομολόγων, των Άκερλοφ και Κράντον, οι οποίοι τοποθετούν την ταυτότητα στην τροχιά των οικονομικών χωρίς να συνειδητοποιούν τις παραλείψεις και τα λάθη στα οποία οδηγούνται με τη χρήση αυτής της μεθόδου.

Ο Φάιν ξεκίνησε την ομιλία του παρουσιάζοντας τον ορισμό της ταυτότητας από τους δύο οικονομολόγους. Εκείνοι θεωρούν ότι κάθε άτομο, αν και υποβάλλεται σε ορισμένους περιορισμούς, μπορεί να επιλέξει τις πράξεις και τα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν την ταυτότητά του. Υποστηρίζουν ότι επειδή η ταυτότητα είναι θεμελιώδης για τη συμπεριφορά, η επιλογή της μπορεί να είναι η πιο σημαντική «οικονομική» επιλογή του ατόμου – ο πλέον καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική ευημερία του. Σύμφωνα με τους Άκερλοφ και Κράντον, όπως η ταυτότητα προσαρμόζεται στη λογική της επιλογής, έτσι και η λογική της επιλογής συνδέεται με την ωφελιμότητα: Στους εργάτες, λόγου χάρη, «η ταυτότητα αποτελεί συστατικό της ωφελιμότητα του εργάτη».

Επομένως, όπως εξήγησε ο Φάιν, οι δύο συγγραφείς ενσωματώνουν την ταυτότητα στην οικονομική τους ανάλυση με δύο τρόπους: Αφενός, εισάγουν τη μεταβλητή της ταυτότητας στη συνάρτηση της ωφελιμότητας – είτε η ταυτότητα επιλέγεται, επιβάλλεται ή προκαλείται. Αφετέρου, παρουσιάζουν ένα σύνολο από δύο μόνον εναλλακτικές, βάσει των οποίων μπορεί να σχηματίζεται η ταυτότητα. Αυτή η μέθοδος παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Πρώτον, σε πολλές περιπτώσεις (όπως εκείνες της περιορισμένης αντίληψης, της ατελούς έκφρασης και των πολλαπλών κριτηρίων) επικρατεί αβεβαιότητα και πιθανόν αμφισημία κατά την επιλογή της ταυτότητας, καθιστώντας παράλογο τον ορισμό της με βάση την επιλογή που συνδέεται με την ωφελιμότητα.

Δεύτερον, στη θεωρία των δύο συγγραφέων επιλέγουμε την ταυτότητά μας με βάση εκείνες που υπάρχουν στο περιβάλλον μας, αλλά και ενσωματώνοντας τις ταυτότητες που επιλέγουν οι άλλοι. Δηλαδή, αφενός επιλέγουμε την ταυτότητά μας από τις προϋπάρχουσες και αφετέρου οι ατομικές και κοινωνικές επιλογές εν γένει βασίζονται σε αλληλεξαρτώμενες προτιμήσεις και στρατηγικούς υπολογισμούς. Με αυτό το επιχείρημα, δημιουργείται ο κίνδυνος συνεχούς επιστροφής σε προγενέστερα στάδια (regression) κατά την προσπάθεια ορισμού της ταυτότητας.

Παράλληλα, οι Άκερλοφ και Κράντον υποπίπτουν σε ένα ακόμα σημαντικό ατόπημα μεθοδολογικής φύσης: Προσδιορίζουν την έννοια της ταυτότητας με δύο διαφορετικούς τρόπους. Ο πρώτος είναι με βάση τη συμμετοχή του ατόμου σε κάποια ομάδα. Ο δεύτερος είναι με βάση κάποια σχεσιακή ιδιότητα – μια ομάδα χαρακτηριστικών με τα οποία συνδέονται τα άτομα σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Οι δύο συγγραφείς φαίνεται να θεωρούν ότι αυτοί οι δύο τρόποι ορισμού της ταυτότητας είναι ταυτόσημοι ή συμβατοί, κάτι που σε καμιά περίπτωση δεν ισχύει.

Ο Φάιν εντοπίζει τη βάση των προβλημάτων της θεωρίας των Άκερλοφ και Κράντον στην παράλειψη μιας σημαντικής παρατήρησης: Του γεγονότος ότι η ταυτότητα είναι ανακλαστική και δεν αποτελεί απλώς κάτι που επιλέγεται, επιβάλλεται ή προκαλείται. Όπως υποστηρίζουν με ακραίο τρόπο κάποιες μεταμοντέρνες σχολές σκέψης, η ταυτότητα επινοείται, εφαρμόζεται και αναπτύσσεται από εκείνους που την υιοθετούν, συνειδητά ή ασυνείδητα. Επομένως, η ανάλυσή της θα πρέπει να υπερβεί την ανάλυση της ταυτοποίησης με τις ταυτότητες που παρέχονται, στην οποία υποπίπτουν οι Άκερλοφ και Κράντον και η οποία δεν αφήνει περιθώριο για τη δημιουργία νέων ταυτοτήτων. Για τους δύο μελετητές, τα άτομα επιλέγουν την ταυτότητά τους από εκείνες που διατίθενται υπό το φως εξωτερικών περιορισμών, οι οποίοι, στην καλύτερη περίπτωση, ίσως θεωρηθεί ότι δημιουργούνται ενδογενώς από τις συνολικές πράξεις των ατόμων. Αυτό σημαίνει ότι η προσέγγισή τους εξαρτάται από τη διχοτόμηση ανάμεσα στην ταυτότητα ως επιλογή του ατόμου και τις εξωτερικές επιρροές σε αυτή την επιλογή. Έτσι όμως παραβλέπουν το γεγονός ότι το ίδιο το άτομο είναι ικανό να μεταβάλλει το περιβάλλον του.

Ένα παράδειγμα των συνεπειών αυτής της παράλειψης μπορεί να βρεθεί στον εργασιακό χώρο. Η θεωρία των Άκερλοφ και Κράντον οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι εργοδότες είναι προτιμότερο να απευθύνονται και να ενισχύουν την αφοσίωση και το συνεργατικό πνεύμα των εργατών, απ’ ό,τι να προβαίνουν σε συνεχείς μισθολογικές διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η ταυτότητα του εργάτη είναι πολύπλευρη και ο ίδιος μπορεί να δείχνει αφοσίωση και συνεργατικό πνεύμα τόσο εντός όσο κι εκτός του εργοστασίου – σε ένα συνδικάτο λόγου χάρη. Οι εργοδότες μπορεί κάλλιστα να ενισχύουν το συνεργατικό πνεύμα των εργατών, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η αλλαγή στην ταυτότητά τους θα στραφεί προς το εργοστάσιο ή θα περιοριστεί σε αυτό.

Το συμπέρασμα του Φάιν είναι ότι ο τεχνικός μηχανισμός των νεοκλασικών οικονομικών, όταν χρησιμοποιηθεί για την ταυτότητα, την αντιμετωπίζει λανθασμένα ως μια σχέση επιλογής ανάμεσα στο άτομο και το δεδομένο περιβάλλον. Αντίθετα, όπως είδαμε πριν, το άτομο μπορεί να μεταβάλλει το περιβάλλον του.

Αυτό το ζήτημα δεν είναι αποκλειστικά ακαδημαϊκό, όπως αποδεικνύεται απ’ τις μεγάλες μάχες που έχουν δοθεί για την αναγνώριση των συνδικάτων. Αυτές οι συγκρούσεις δεν προκύπτουν από μια λογική ατομικής επιλογής της ταυτότητας, αλλά σχετίζονται με τον τρόπο που εσωτερικεύονται οι ευρύτερες κοινωνικές κατηγορίες. Αυτό που είμαι ως εργάτης μπορεί να ακολουθεί μια λογική εσωτερικών αξιών, όμως μπορεί εξίσου να σχετίζεται με την ταυτοποίηση με ευρύτερους στόχους και οργανώσεις. Δεν υπάρχει ξεκάθαρος διαχωρισμός ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, ανάμεσα στην ταυτότητα που μας προσδίδεται κι εκείνη που επιλέγουμε.

ΟΧΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Η προτεραιότητα

του περιβάλλοντος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Οι θέσεις του Μπεν Φάιν για τον καθορισμό της ταυτότητας του ατόμου γίνονται περισσότερο κατανοητές και ενισχύονται, αν εξετάσουμε το παράδειγμα της ταυτότητας του καταναλωτή (consumer identity). Σε παλαιότερες μελέτες του, ο Φάιν έχει επισημάνει έξι στοιχεία που προσδιορίζουν την ταυτότητα του καταναλωτή, τα οποία αξίζει να δούμε κατά πόσο είναι συμβατά με την προσέγγιση των Άκερλοφ και Κράντον.

Πρώτον, η ταυτότητα του καταναλωτή καθορίζεται από το πλαίσιό του, από τις περιστάσεις στις οποίες βιώνει. Αυτό το δέχονται οι δύο συγγραφείς, αλλά μόνο σε περιορισμένο βαθμό, υποστηρίζοντας ότι η ταυτότητα σχετίζεται με το «ποιος ταιριάζει με ποιον και σε τι πλαίσιο» και αναγνωρίζοντας ότι διαφορετικές δραστηριότητες «έχουν διαφορετικό νόημα για διαφορετικούς ανθρώπους». Ωστόσο, αυτό αποτελεί εξαιρετικά περιορισμένη προσέγγιση, η οποία αγνοεί τη δυνατότητα δημιουργίας νέων ταυτοτήτων από τους καταναλωτές.

Δεύτερον, το άτομο επεξεργάζεται την ταυτότητά του στη βάση του πλαισίου μέσα στο οποίο βιώνει, των νοημάτων και των δυνατοτήτων που του διατίθενται. Το γεγονός αυτό έχει γίνει αποδεκτό από όσους που επιθυμούν να επηρεάσουν τους καταναλωτές, όπως οι διαφημιστές και οι πολιτικοί, οι οποίοι προσπαθούν να ενισχύσουν, να συνδυάσουν ή να μεταβάλλουν τις υπάρχουσες έννοιες της ταυτότητας, αλλά και να δημιουργήσουν καινούριες.

Τρίτον, η ταυτότητα του καταναλωτή είναι χαοτική και μεταβάλλεται ανάλογα με διάφορες επιρροές και πρακτικές, οι οποίες συχνά είναι αντιφατικές. Αυτό ισχύει λόγω των πολλαπλών ταυτοτήτων τις οποίες υιοθετούν οι καταναλωτές. Η συγκεκριμένη διαπίστωση δεν μπορεί να συμβαδίσει με την προσέγγιση της ταυτότητας βάσει της μεγιστοποίησης της ωφελιμότητας των Άκερλοφ και Κράντον.

Τέταρτον, η ταυτότητα του καταναλωτή κατασκευάζεται (δομείται, αποδομείται και αναδομείται στη γλώσσα του μεταμοντερνισμού) από την αλληλεπίδραση υλικών και πολιτισμικών στοιχείων. Υπό μία έννοια, αυτό γίνεται αποδεκτό από τους Άκερλοφ και Κράντον, καθώς στη θεωρία τους η ταυτότητα και η συμπεριφορά αλληλοκαθορίζονται. Και πάλι όμως, αυτό αποτελεί ωχρή αντανάκλαση του τι σημαίνει η κατασκευή της ταυτότητας στην εποχή του μεταμοντερνισμού. Ο καταναλωτής βρίσκεται στο τέλος μιας μακράς αλυσίδας οικονομικών και κοινωνικών δομών και διαδικασιών, οι οποίες αποδίδουν υλικό και πολιτισμικό περιεχόμενο στα αντικείμενα της κατανάλωσης και στον καταναλωτή.

Πέμπτον, η ταυτότητα του καταναλωτή είναι αντιφατική, όχι μόνο με την έννοια του χαοτικού που αναφέρθηκε νωρίτερα, αλλά λόγω της σύγκρουσης των κοινωνικών δυνάμεων που αλληλεπιδρούν για να δημιουργήσουν πιο περίπλοκα, εναλλασσόμενα και αβέβαια αποτελέσματα (δηλαδή συμπεριφορές). Ένα παράδειγμα είναι οι διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία, παχυσαρκία) οι οποίες αποτελούν ένα σύγχρονο φαινόμενο, που προκαλείται από την αλληλεπίδραση των παρορμήσεων για φαγητό και για δίαιτα, οι οποίες καθορίζονται από το σύγχρονο διατροφικό σύστημα και τα μηνύματα που αποστέλλει, παράλληλα με άλλες πτυχές της ταυτότητας, που αφορούν το φύλο, τη σωματική εικόνα κ.ο.κ.

Έκτον, η δημιουργία της ταυτότητας είναι συγκρουσιακή (conflictual) ή αμφισβητήσιμη (contested). Αυτό αναγνωρίζεται από τους Άκερλοφ και Κράντον, που υποστηρίζουν ότι «μεγάλο μέρος της σύγκρουσης προκύπτει επειδή άνθρωποι με διαφορετικές δομές ή ταυτότητες έρχονται σε επαφή». Όμως, αυτό ελάχιστα αγγίζει την ουσία του προβλήματος του πώς εκτυλίσσονται οι συγκρούσεις για το νόημα της ταυτότητας, συνειδητά ή ασυνείδητα, μέσω κάθε άποψης που υιοθετείται και μέσω της άσκησης της εξουσίας. Στην περίπτωση της κλειτοριδεκτομής, λόγου χάρη, η οποία αναφέρεται από τους δύο μελετητές, η εξάλειψή της απαιτεί δομικές μεταβολές στις σχέσεις εξουσίας μέσω της σύγκρουσης για τη συγκεκριμένη πρακτική, καθώς και μεταβολές στα νοήματα που συνδέονται με τις γυναίκες, τη σεξουαλικότητα κ.ο.κ.

Εσωτρεφή τα ορθόδοξα οικονομικά : συνέντευξη του Μπεν Φάιν

Eφημερίδα ΠΡΙΝ, 30-12-2007, φύλλο 859

ΕΝΤΕΙΝΕΤΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΣΤΑΘΕΙΑ

Ο Μπεν Φάιν είναι καθηγητής οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Είναι συγγραφέας σημαντικότατων έργων που αναφέρονται στο Κεφάλαιο του Μαρξ και την Πολιτική Οικονομία, ορισμένα από τα οποία έχουν μεταφραστεί και στα ελληνικά. Η συζήτηση που ακολουθεί και η μεταφορά αποσπασμάτων από την ομιλία του έγινε με αφορμή διάλεξή του στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας.

ΑΡΗΣ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ

Εσωστρεφή

τα ορθόδοξα οικονομικά

ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΙ ...ΜΑΧΕΣ!

– Ποιες είναι σήμερα οι κυρίαρχες τάσεις στο χώρο της μη ορθόδοξης οικονομικής θεωρίας;

– Καταρχάς συντελούνται τεράστιες αλλαγές στις κοινωνικές επιστήμες. Μια από αυτές είναι η απομάκρυνση αρκετών ακαδημαϊκών από το νεοφιλελευθερισμό. Το κράτος αντιμετωπίζεται και πάλι ως κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Αναζητώντας νέες ιδέες, οι ακαδημαϊκοί συνειδητοποιούν ότι δεν μπορείς να εναποθέτεις όλες σου τις ελπίδες στη λειτουργία των αγορών.

Επίσης παρατηρείται απομάκρυνση από το μεταμοντερνισμό ο οποίος είχε μια τρομακτική επιρροή στις κοινωνικές επιστήμες για τουλάχιστον δύο δεκαετίες με θετικές αλλά και αρνητικές επιπτώσεις. Δημιουργείται σταδιακά ένα ειλικρινές ενδιαφέρον για την κατανόηση της φύσης του σύγχρονου καπιταλισμού σε σχέση με την παγκοσμιοποίηση. Η έννοια της παγκοσμιοποίησης δεν χρησιμοποιήθηκε στη δεκαετία του '90, ενώ τώρα είναι με διαφορά η πλέον προσφιλής έννοια στις κοινωνικές επιστήμες.

Πλέον όμως υπάρχει διάκριση ανάμεσα στη μελέτη της παγκοσμιοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού και του μεταμοντερνισμού. Μέχρι τώρα η κυρίαρχη ιδέα ήταν ότι το κράτος σιγοσβήνει – γεγονός που θεωρούταν θετική εξέλιξη. Τώρα η συντριπτική πλειονότητα της ακαδημαϊκής κοινότητας αναγνωρίζει ότι το κράτος παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό και δεν επέρχεται ομογενοποίηση σε ό,τι αφορά τον πολιτισμό, την οικονομία. Δημιουργείται λοιπόν η αίσθηση ότι μπορούμε να παρέμβουμε στον κόσμο τον οποίο ζούμε, ενώ παράλληλα το κράτος και η πολιτική ξαναβρίσκουν την αξία τους.

Μοναδική εξαίρεση σε αυτή την τάση αποτελούν τα ορθόδοξα οικονομικά. Εδώ παρατηρείται μια εσωστρέφεια. Ουσιαστικά αντιλαμβάνεται το κράτος σαν μερίδες φαγητού, γεγονός που αποτελεί πισωγύρισμα ακόμη και για τη σκέψη που προηγήθηκε του κεϋνσιανισμού.

Γενικότερα αναμένω να διεξαχθεί μια τεράστια μάχη στο πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών σχετικά με τη φύση του σύγχρονου καπιταλισμού και η έκβασή της είναι άγνωστη. Οι ακαδημαϊκοί της Αριστεράς έχουν τεράστια ευθύνη σε αυτή τη φάση να προετοιμαστούν για αυτή την ιδεολογική σύγκρουση.

– Είστε ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή μελετητές του Κεφαλαίου του Μαρξ. Πιστεύετε ότι υπάρχουν σημεία του έργου του που πρέπει να ξαναδιαβάσουμε για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα και άλλα που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σημερινές συνθήκες;

– Υπάρχει διαρκώς ένας κίνδυνος να χαθούν ορισμένες πολύτιμες ιδέες και θεωρίες της σοσιαλιστικής σκέψης. Θεωρούσα πάντα ότι έχουμε καθήκον να τις διατηρήσουμε ζωντανές. Την τελευταία 30ετία, λόγω και της υποχώρησης της Αριστεράς στην κοινωνία, ο μαρξισμός περιορίστηκε σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον και σε ορισμένες περιπτώσεις απομακρύνθηκε από την Πολιτική Οικονομία. Ορισμένοι εμφανίζονταν σαν μαρξιστές μόνο και μόνο επειδή αναφέρονταν στις τάξεις. Ο πυρήνας του μαρξισμού όμως και η συνεισφορά του στην κατανόηση του καπιταλισμού πηγάζει, κατά την άποψή μου, από την Πολιτική Οικονομία.

Για να απαντήσω πιο συγκεκριμένα στην ερώτησή σας θα έλεγα ότι υπάρχουν στοιχεία της σύγχρονης οικονομίας, όπως λόγου χάρη η λειτουργία του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού συστήματος, τα οποία δεν μπορείς να κατανοήσεις άμεσα μόνο με τη μελέτη του μαρξισμού.

– Παρακολουθείτε από κοντά τις οικονομικές εξελίξεις στη Μεγάλη Βρετανία. Με αφορμή το πέρασμα από τον Μπλερ στον Μπράουν, μπορούμε να κάνουμε ένα απολογισμό του λεγόμενου μπλερισμού;

– Θα πρέπει καταρχάς να διευκρινίσουμε ότι ο μπλερισμός ως καθεστώς ήταν ιδιαίτερα αυταρχικός, προσφέροντας μόνο μια επίφαση δημοκρατικότητας. Από τις πρώτες ημέρες διακυβέρνησης έλαβε συγκεκριμένα μέτρα (όπως λόγου χάρη η ανεξαρτητοποίηση της κεντρικής τράπεζας) με τα οποία έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τις αγορές αλλά και την Αριστερά.

Κοιτάζοντας αναδρομικά τον μπλερισμό και τον Τρίτο Δρόμο σε οικονομικό επίπεδο, μπορούμε να πούμε ότι αποτέλεσε μια προσπάθεια εφαρμογής του νεοφιλελευθερισμού με πιο ανθρώπινο τρόπο. Ουσιαστικά βέβαια παρέμεινε απόλυτα δέσμιος των αγορών. Στόχος του ήταν να παρεμβαίνει για την ενίσχυση της αγοράς αλλά και για να διορθώνει τις ακρότητες που παρατηρούνταν. Φυσικά, πρωταρχική του επιδίωξη δεν ήταν η αληθινή εξυγίανση της οικονομίας. Ήθελε πρωτίστως να εξασφαλίσει οικονομική και κοινωνική σταθερότητα.

– Θεωρείτε δηλαδή ότι δεν αποτελεί απλώς συγκαλυμμένη συνέχεια του θατσερισμού, όπως υποστηρίζουν αρκετοί αναλυτές εντός και εκτός της Βρετανίας;

– Κατά μια έννοια ο μπλερισμός αναμόρφωσε το θατσερισμό. Η προσπάθεια στήριξης της αγοράς σήμερα γίνεται υπό συνθήκες εντελώς διαφορετικές από αυτές που επικράτησαν μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε βιώναμε την εκρηκτική μεταπολεμική ανάπτυξη και το κράτος πρόνοιας. Τότε υπήρχαν προϋποθέσεις δημιουργίας κράτους πρόνοιας και δημιουργίας θέσεων εργασίας.

Σήμερα οι συνθήκες είναι διαφορετικές γι’ αυτούς που θέλουν να στηρίξουν τις αγορές και να διορθώσουν τις αδυναμίες του καπιταλιστικού συστήματος. Και αυτό γιατί προηγήθηκε μια περίοδος πολύ χαμηλής ανάπτυξης αλλά και η παρέμβαση του νεοφιλελευθερισμού. Ουσιαστικά οι προσπάθειες στήριξης των αγορών έχουν πολύ μικρότερη επιτυχία.

Αυτό που δημιούργησε ο νεοφιλελευθερισμός και το οποίο δεν κατάφερε να διορθώσει ο μπλερισμός είναι η απόλυτη κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε βάρος της πραγματικής οικονομίας. Το βλέπουμε στην καθημερινή μας ζωή. Βλέπουμε τα τεράστια κέρδη αυτού του συστήματος και την πολυτέλεια στην οποία ζουν όσοι ασχολούνται με αυτό.

Οι συγκεκριμένες χρηματοπιστωτικές αγορές δεν δείχνουν να έχουν καμία σχέση μεταξύ τους και σίγουρα καμία σχέση με την παραγωγική οικονομία. Μέσα από αυτές όμως δημιουργούνται τεράστιες περιουσίες. Η χρηματοπιστωτική οικονομία εισέβαλε στις συντάξεις, στην εκπαίδευση, στην υγεία κ.ο.κ. Το πρόβλημα είναι ότι για να στηρίξεις μια χρηματοπιστωτική αγορά πρέπει να ενισχύσεις τον ίδιο τον χρηματοπιστωτικό της χαρακτήρα. Ουσιαστικά δεν λύνεις το πρόβλημα αλλά το ενισχύεις.

Επιτρέψτε μου να εξηγήσω τι εννοώ με ένα παράδειγμα. Βλέπουμε λόγου χάρη στον αναπτυσσόμενο αλλά και στον αναπτυγμένο κόσμο την απελευθέρωση των αγορών, τις ιδιωτικοποιήσεις επιχειρήσεων, τη μείωση των περιορισμών στη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών και τη δημιουργία ανεξάρτητων κεντρικών τραπεζών. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί συνθήκες οικονομικής αστάθειας όπως αυτή που ζήσαμε στην ανατολική Ασία. Φυσικά, οι άνθρωποι που προωθούν αυτά τα μέτρα δεν είναι ανόητοι. Γνωρίζουν ότι αυτή η νεοφιλελεύθερη πολιτική δημιουργεί τεράστια προβλήματα. Γνωρίζουν επίσης ότι στην καρδιά αυτού του προβλήματος βρίσκεται το αμερικανικό έλλειμμα. Ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα εμπορικό έλλειμμα, γεγονός που σημαίνει ότι η οικονομία πληρώνει το υψηλό επίπεδο κατανάλωσης και το χαμηλό επίπεδο αποταμίευσης μέσω της κατοχής περιουσιακών στοιχείων αποτιμημένων σε δολάρια. Η Κίνα διαθέτει τρία τρισ. δολάρια σε τέτοια στοιχεία. Σαν να λέμε ότι η Αμερική πληρώνει για την αγορά κινεζικών προϊόντων με δολάρια τα οποία τυπώνει η ίδια. Αυτό όμως μπορεί να συνεχιστεί μόνο για όσο διάστημα η Κίνα δέχεται να το κάνει ή μόνο για όσο διάστημα δεν παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ο καπιταλιστικός κόσμος ανησυχεί βαθύτατα γι’ αυτή την κατάσταση.

Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Οι απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών δημιουργεί τεράστιο κίνδυνο οικονομικής αστάθειας αλλά ως απάντηση στο πρόβλημα προτείνεται ακόμη σκληρότερη μακροοικονομική πολιτική και η δημιουργία ακόμη μεγαλύτερων αποθεματικών σε δολάρια για την περίπτωση που προκύψει τελικά η αστάθεια. Είναι ένας φαύλος κύκλος.

ΜΑΖΙΚΟ ΛΑΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ-ΚΡΑΤΙΚΟ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΑ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑ ΠΑΡΑΚΛΑΔΙΑ ΤΟΥ

Μέτωπο Ριζοσπαστικής Αριστεράς – ΜΕ.Ρ.Α.

ΜΑΖΙΚΟ ΛΑΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ-ΚΡΑΤΙΚΟ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΑ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑ ΠΑΡΑΚΛΑΔΙΑ ΤΟΥ

Η σημερινή μέρα. σφραγίστηκε από τις βίαιες επιθέσεις στα κοινωνικά και δημοκρατικά δικαιώματα. Βίαιη επίθεση στους εργαζόμενους της ΔΕΗ, που απαίτησαν να μην προχωρήσει η πλήρης ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, και η παράδοσή της στον γερμανικό πολυεθνικό κολοσσό RWE, που θέλει να “πουλήσει” στην Ελλάδα τις καταστροφικές για το περιβάλλον μονάδες λιθάνθρακα, που δεν μπόρεσε να εγκαταστήσει στην Αυστρία και την Γερμανία. Και από την άλλη η κοινή επιχείρηση των ΜΑΤ και των φασιστών της Χρυσής Αυγής ενάντια σε αντιφασίστες διαδηλωτές.

Είναι σαφές ότι το κύμα αυταρχισμού (λιμάνια, επιθέσεις ενάντια σε εργατικά σωματεία, και στέκια συλλογικοτήτων στις γειτονιές, σε μετανάστες κλπ) δείχνει ότι η κυβέρνηση της ΝΔ επιδιώκει, με την συναίνεση του ΠΑΣΟΚ, να ξεπεράσει την όλο και πιο μεγάλη κρίση του πολιτικού συστήματος και την μπόχα από την μυρωδιά των σκανδάλων, συντρίβοντας τις λαϊκές αντιστάσεις, προχωρώντας την αντεργατική πολιτική (ασφαλιστικό, λιτότητα, ιδιωτικοποιήσεις, εκπαιδευτική “μεταρρύθμιση”). Στην κατεύθυνση η κυβέρνηση και τα κέντρα εξουσίας αξιοποιούν και το ακροδεξιό ΛΑΟΣ, και τις άλλες αντιστοίχου φυράματος συμμορίες.

Το κρίσιμο ζήτημα για την αριστερά και τους εργαζόμενους είναι, επομένως, να αναπτυχθεί ένα μεγάλο μαζικό πολιτικό κίνημα για την ήττα της πολιτικής της κυβέρνησης και της ΕΕ, την ανατροπή της κυβέρνησης της ΝΔ, την αποτροπή της αντιδραστικής αναδιάταξης του πολιτικού συστήματος, και την ριζική αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών σε όφελος των εργαζόμενων, την υπεράσπιση και διεύρυνση των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων.

Μόνο ένα τέτοιο κίνημα θα μπορέσει να αποκρούσει και να νικήσει την κρατική τρομοκρατία και τα ακροδεξιά παρακλάδια της.

ΜΕΤΩΠΟ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ – ΜΕ.Ρ.Α

3 Φλεβάρη 2008

Στην Ελένη...

160 χρόνια "Κομμουνιστικό Μανιφέστο": Διήμερο Θεωρητικών Συζητήσεων

Να ζεις στην ίδια πολιτεία παντοτινά και να 'χεις των αναχωρήσεων την μανία...

ΚΑΦΑΡ

Στο Γιώργο Παπά

Να ζεις στην ίδια πολιτεία παντοτινά
και να 'χεις των αναχωρήσεων τη μανία
μα φεύγοντας απ' το γραφείο τα βραδινά
να κάνεις οφθαλμοπορνεία στα καφενεία.

'Αλλοτες είχαμε τα πλοία κρυφό σκοπό,
μα ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα,
είναι το ίδιο πια να μένεις στην Ελλάδα
με το να ταξιδεύεις στο Fernando Po.

Τα φορτηγά είναι κακοτάξιδα κι' αργούν,
μεσ' στα ποστάλια πλήττεις, βλέποντας τουρίστες,
το να φορτώνεις μήνες ρύζια στο Ραγκούν
είν' ένα πράμα που σκοτώνει τους αρτίστες.

Οι πόλοι γίνανε σε μας πολύ γνωστοί,
θαυμάσαμε πολλές φορές το βόρειο Σέλας,
κι' έχουν οι πάγοι χρόνια τώρα σκεπαστεί
από αδειανά κουτιά σπανιόλικης σαρδέλας.

Στην Ταϊτή έζησε μήνες κι ο Λοτί,
αν πας λιγάκι παρακάτου, στις Μαρκίζες,
που άλλοτες τρώγανε μπανάνες κι' άγριες ρίζες,
καλλυντικά τώρα πουλάνε του Coty.

Οι Γιαπωνέζες, τα κορίτσια στη Χιλή
κι' οι μαύρες του Μαρόκου που πουλάνε μέλι,
έχουν σαν όλες τις γυναίκες τα ίδια σκέλη
και δίνουν με τον ίδιο τρόπο το φιλί.

Η αυτοκτονία, προνόμιο πια στα θηλυκά ---
κάποτες κάναμε κι' εμείς αυτή τη σκέψη.
Πεθαίνεις πιο σιγά με τα ναρκωτικά,
μα τελευταία τα 'χουν κι' αυτά πολύ νωθέψει.

Μαραμπού, 1933